Dĩ An là địa danh có lịch sử phát triển đặc biệt trong vùng Đông Nam Bộ, từng là một đơn vị hành chính cấp thành phố trực thuộc tỉnh Bình Dương, trước khi được sắp xếp lại và trở thành phường thuộc Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 1/7/2025. Với tốc độ đô thị hóa nhanh, cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh sang thương mại – dịch vụ, cùng quy mô dân số thuộc nhóm cao nhất cả nước ở cấp cơ sở, Dĩ An hiện giữ vai trò cửa ngõ chiến lược kết nối TP.HCM với Bình Dương, Đồng Nai và các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên.
Bài viết dưới đây tổng hợp toàn diện về địa lý, lịch sử hành chính, kinh tế – xã hội, hạ tầng đô thị và các chỉ số ngân sách của Dĩ An, đồng thời cập nhật thông tin tổ chức bộ máy chính quyền mới sau sáp nhập.
Phường Dĩ An ở đâu?
Phường Dĩ An hiện thuộc TP.HCM, nằm ở khu vực giáp ranh giữa TP.HCM và các đô thị công nghiệp phía Đông. Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Dĩ An là thành phố nằm ở phía Đông Nam tỉnh Bình Dương, tiếp giáp:
- Phía Đông: TP. Biên Hòa (Đồng Nai)
- Phía Nam: TP. Thủ Đức (TP.HCM)
- Phía Tây: TP. Thuận An
- Phía Bắc: TP. Tân Uyên
Theo phương án sắp xếp năm 2025, phường Dĩ An mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của các phường Dĩ An, An Bình và một phần phường Tân Đông Hiệp (thuộc thành phố Dĩ An cũ). Diện tích tự nhiên khoảng 21,375 km²; dân số tính đến 31/12/2024 đạt 227.817 người, mật độ hơn 10.600 người/km².
Với quy mô này, Dĩ An trở thành phường có dân số cao nhất TP.HCM và thuộc nhóm đông dân nhất cả nước ở cấp phường – thể hiện áp lực quản lý đô thị rất lớn nhưng đồng thời cũng phản ánh sức hút kinh tế mạnh mẽ.
Quá trình hình thành và phát triển hành chính
Dĩ An có lịch sử lâu đời, từng thuộc tổng Bình An, huyện Phước Long, dinh Trấn Biên từ cuối thế kỷ XVII. Trải qua nhiều lần điều chỉnh địa giới dưới các triều đại và thời kỳ Pháp thuộc, khu vực này dần hình thành đơn vị hành chính riêng biệt.
Sau năm 1975, Dĩ An thuộc tỉnh Sông Bé; đến năm 1999 được tái lập huyện Dĩ An. Năm 2011, Chính phủ ban hành Nghị quyết thành lập thị xã Dĩ An; năm 2020 nâng cấp lên thành phố trực thuộc tỉnh Bình Dương. Đến năm 2023, Dĩ An được công nhận đô thị loại II.
Bước ngoặt lớn diễn ra năm 2025 khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố Dĩ An cũ giải thể, một phần địa bàn được tổ chức lại thành phường Dĩ An thuộc TP.HCM. Đây là thay đổi có ý nghĩa chiến lược, đưa khu vực này vào không gian phát triển mở rộng của đô thị đặc biệt lớn nhất cả nước.
Cơ cấu kinh tế: Công nghiệp – Thương mại – Dịch vụ
Công nghiệp – nền tảng tăng trưởng
Dĩ An là một trong những trung tâm công nghiệp sớm nhất của Bình Dương. Trên địa bàn có 6 khu và 1 cụm công nghiệp tập trung, tổng diện tích hơn 828 ha. Nhiều khu công nghiệp quy mô lớn hình thành từ thập niên 1990 đã tạo nền móng cho quá trình công nghiệp hóa.
Tính đến năm 2020, địa phương thu hút hơn 200 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 1,6 tỷ USD cùng hàng trăm dự án đầu tư trong nước. Khoảng 3.200 doanh nghiệp hoạt động, tạo việc làm cho trên 179.000 lao động. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp giai đoạn 2015–2020 đạt bình quân trên 10%/năm.
Công nghiệp đóng vai trò động lực nhưng không còn chiếm tỷ trọng áp đảo như trước, khi cơ cấu kinh tế chuyển dịch sang thương mại – dịch vụ.
Thương mại – dịch vụ: Trụ cột mới của tăng trưởng
Trong hai thập niên gần đây, thương mại – dịch vụ tăng trưởng mạnh, trở thành lĩnh vực chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu kinh tế (trên 55%). Hệ thống siêu thị, trung tâm mua sắm, chợ truyền thống, ngân hàng, logistics phát triển đồng bộ.
Dĩ An có các trung tâm logistics lớn, ICD và hệ thống cảng cạn kết nối đường bộ – đường sắt – cảng biển, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực phía Nam. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ giai đoạn 20 năm đạt hơn 368.000 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân trên 30%/năm.
Việc chuyển hướng sang dịch vụ – thương mại phù hợp xu thế đô thị hóa và nâng cao giá trị gia tăng, giảm dần phụ thuộc vào gia công công nghiệp truyền thống.
Nông nghiệp: Tỷ trọng thấp nhưng duy trì giá trị đặc thù
Nông nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 0,01% cơ cấu kinh tế. Hoạt động chủ yếu là trồng hoa lan, cây kiểng và chăn nuôi quy mô nhỏ. Dù tỷ trọng thấp, khu vực này vẫn góp phần đa dạng hóa sinh kế và bảo tồn một phần đặc trưng sinh thái địa phương.
Vận tải và hạ tầng giao thông
Vị trí giáp TP.HCM và nằm trên trục giao thông huyết mạch giúp Dĩ An phát triển mạnh vận tải hành khách và hàng hóa. Năm 2019, sản lượng vận tải hành khách đạt gần 14 triệu lượt, vận tải hàng hóa trên 22 triệu tấn. Doanh thu vận tải tăng trưởng hai con số.
Hệ thống đường bộ liên kết quốc lộ, đường vành đai, đường sắt Bắc – Nam cùng mạng lưới logistics nội vùng tạo lợi thế cạnh tranh lớn. Sau khi sáp nhập vào TP.HCM, tiềm năng kết nối hạ tầng càng được mở rộng trong chiến lược phát triển vùng đô thị mở rộng phía Đông.
Thu – chi ngân sách và năng lực tài chính
Từ mức thu ngân sách chỉ 45,8 tỷ đồng năm 1999, Dĩ An đã đạt tổng thu hơn 3.293 tỷ đồng năm 2019 – tăng gấp hơn 80 lần. Tổng thu 20 năm đạt trên 30.600 tỷ đồng; chi ngân sách khoảng 10.890 tỷ đồng.
Nguồn thu chủ yếu đến từ công nghiệp, thương mại – dịch vụ và hoạt động logistics. Năng lực tài chính ổn định giúp địa phương đầu tư hạ tầng, trường học, y tế và an sinh xã hội.
Văn hóa – xã hội và an sinh
Phong trào văn hóa – thể thao phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Chính sách chăm lo gia đình chính sách, hộ nghèo và cận nghèo được thực hiện thường xuyên. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn địa phương duy trì dưới 1%, phản ánh mức sống bình quân tương đối cao.
Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 130 triệu đồng/năm (trước sáp nhập), cao hơn trung bình cả nước. Điều này cho thấy hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế và khả năng tạo việc làm bền vững.
Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực
Trên địa bàn có hơn 40 trường công lập, trong đó gần 80% đạt chuẩn quốc gia. 100% phường đạt chuẩn phổ cập mầm non 5 tuổi và trung học phổ thông. Công tác xã hội hóa giáo dục được đẩy mạnh với nhiều trường tư thục, cơ sở mầm non ngoài công lập.
Chương trình giáo dục nghề nghiệp phổ thông, liên kết giữa trường THPT và trung tâm giáo dục nghề nghiệp, góp phần nâng cao kỹ năng lao động, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp công nghiệp – dịch vụ.
Phường Dĩ An sau khi sáp nhập
Sau khi trở thành phường thuộc TP.HCM, bộ máy lãnh đạo phường Dĩ An được kiện toàn theo nhiệm kỳ 2021–2026. Tháng 2/2026, HĐND phường tổ chức kỳ họp chuyên đề bầu bổ sung nhân sự; ông Võ Văn Hồng được bầu giữ chức Chủ tịch UBND phường. Việc kiện toàn nhân sự diễn ra đồng bộ với định hướng ổn định quản lý, đáp ứng quy mô dân số lớn và yêu cầu phát triển đô thị phức hợp.
Dĩ An là điển hình của quá trình chuyển đổi từ vùng nông nghiệp sang đô thị công nghiệp – dịch vụ hiện đại trong hơn hai thập niên. Từ huyện tái lập năm 1999, nâng cấp thị xã 2011, lên thành phố 2020 và trở thành phường thuộc TP.HCM năm 2025, địa phương này cho thấy tốc độ phát triển hành chính và kinh tế vượt bậc.
Với lợi thế cửa ngõ vùng, hệ sinh thái công nghiệp – logistics – thương mại hoàn chỉnh, nguồn thu ngân sách ổn định và dân số đông, Dĩ An tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc đô thị mở rộng của TP.HCM. Bài toán đặt ra trong giai đoạn mới là nâng cao chất lượng hạ tầng, quản lý dân cư hiệu quả và phát triển bền vững để tương xứng với vị thế trung tâm kinh tế năng động của khu vực phía Nam.
